Dokładnie 7 stycznia 1981 roku, w efekcie rosnącej presji społecznej i narodzin ruchu ekologicznego, podjęto decyzję o zamknięciu wydziału elektrolizy w Hucie Aluminium w Skawinie. Ten krok — jeden z pierwszych istotnych sukcesów obywatelskich w okresie PRL — zapisał się w pamięci mieszkańców jako przełomowa odpowiedź na problemy środowiskowe.

Walka o każdy oddech

Decyzja zapadła po fali protestów skierowanych do władz miasta i resortu hutnictwa. Skawina, będąca jedną z priorytetowych inwestycji okresu planu 6‑letniego, przez długie lata funkcjonowała w oparciu o przestarzałe technologie z ZSRR, co odbijało się na zdrowiu mieszkańców i stanie środowiska.

Najważniejsze fakty z tamtej batalii

  • Szkodliwe emisje: Wydział elektrolizy uwalniał duże ilości związków fluoru, co przyczyniło się do zanieczyszczenia wód, zamierania drzew i wzrostu zachorowań na fluorozy zarówno wśród pracowników zakładu, jak i dzieci z okolicy.
  • Rola ekspertów: W działania na rzecz likwidacji szkodliwej produkcji zaangażowali się wybitni naukowcy, m.in. prof. Władysław Grodziński z Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz aktywiści Polskiego Klubu Ekologicznego.
  • Wolne media: Informacje o problemach środowiskowych i protestach publikowała m.in. „Gazeta Krakowska” pod redakcją Macieja Szumowskiego, wspierając głos społeczny.

Dalszy ciąg historii

Już w latach 70. skutki działalności huty stały się widoczne i trudne do zignorowania. Emisje fluoru oraz odpady poprodukcyjne składowane na polach i wykorzystywane do utwardzania dróg prowadziły do stopniowego degradowania okolicy: wody stawały się nieprzydatne do picia, drzewa usychały, a u ludzi pojawiały się liczne dolegliwości i deformacje u dzieci. Po wydarzeniach Sierpnia 1980 r. i w czasie działalności „Solidarności” żądania zamknięcia najbardziej uciążliwych instalacji stały się powszechnie słyszalne.


Znaczącą rolę w procesie decyzyjnym odegrał prof. Władysław Grodziński — założyciel Instytutu Biologii Środowiskowej UJ, jeden z pionierów ruchów ekologicznych w PRL, przewodniczący Rady Ochrony Środowiska Miasta Krakowa. W swoich działaniach współpracował z aktywistami Polskiego Klubu Ekologicznego.

Relacje reporterskie — proces przeciwko Hucie Aluminium w Skawinie

O sprawie powstawały reportaże dokumentujące konflikt mieszkańców Borku Szlacheckiego z zarządem huty. Materiały reporterskie, m.in. w cyklu „Obiektyw”, przedstawiały skargi lokalnej społeczności dotyczące skażeń i negatywnego wpływu na zdrowie, w tym emisję fluorowodoru oraz używanie odpadów z wanien elektrolitycznych do utwardzania dróg. Reportaże zawierały rozmowy z mieszkańcami, przedstawicielami zakładu i władz gminnych oraz stawiały pytania o to, jak doszło do zaniechań instytucji odpowiedzialnych za ochronę zdrowia i środowiska.

Materiały wizualne

Fotografie prezentowane w materiałach archiwalnych pochodzą z terenu zakładu i zostały wykonane w 2021 roku.

Źródło: gminaskawina.pl