Uchwały antysmogowe nakładają obowiązki nie tylko na właścicieli domów jednorodzinnych, lecz także na przedsiębiorstwa oraz inne obiekty — hale, szklarnie, lokale usługowe i zakłady przemysłowe znajdujące się na obszarze objętym tymi przepisami.

Najważniejsze zasady dotyczą instalacji spalających paliwa stałe — zarówno tych, które bezpośrednio oddają ciepło, jak i przekazujących je do cieczy, rozprowadzają gorące powietrze lub są podłączone do systemu centralnego ogrzewania.

Kluczowe terminy i ograniczenia

  • Od 1 lipca 2017 r. wszystkie nowo uruchamiane kotły na paliwa stałe muszą odpowiadać wymaganiom ekoprojektu.
  • Od 1 lipca 2017 r. zabronione jest spalanie mułów, flotów i miałów węglowych z udziałem frakcji 0–3 mm powyżej 15% oraz biomasy o wilgotności powyżej 20%.
  • Od 1 maja 2024 r. nie wolno eksploatować kotłów pozaklasowych oraz ogrzewaczy o sprawności cieplnej niższej niż 80% — możliwe jest jednak doposażenie ich np. w elektrofiltr (termin przesunięty z 1 stycznia 2023 r.).
  • Kotły klasy 3 i 4 mogą być używane jedynie do 31 grudnia 2026 r.

Ograniczenia wynikające z uchwał są aktem prawa miejscowego i obowiązują wszystkich użytkowników instalacji znajdujących się na terenie objętym uchwałą.

Jak dostosować instalację — praktyczne wskazówki

Podstawowym zaleceniem jest rezygnacja z paliw stałych na rzecz rozwiązań o niskiej lub zerowej emisji pyłu. W praktyce oznacza to wymianę pieca lub kotła na systemy bardziej przyjazne środowisku: sieć ciepłowniczą, ogrzewanie elektryczne, pompę ciepła, instalację fotowoltaiczną z ogrzewaniem elektrycznym, piec gazowy lub kocioł na lekki olej opałowy.


Poza granicami Krakowa dopuszczalne są też kotły na pellety, drewno czy węgiel, jeżeli spełniają wymogi ekoprojektu — wykaz urządzeń tego typu dostępny jest w dokumentacji technicznej producentów. Wymogi ekoprojektu określają rozporządzenia Komisji UE nr 2015/1189 (kotły na paliwa stałe) oraz nr 2015/1185 (ogrzewacze pomieszczeń).

Jeśli urządzenie nie podlega bezpośrednio przepisom ekoprojektu (np. jest nietypowe, ma moc powyżej 500 kW, pracuje na biomasie niedrzewnej lub służy do kogeneracji), trzeba wykazać, że jego sprawność i emisje nie przekraczają poziomów wymaganych przez ekoprojekt. W tym celu wykonuje się badania w akredytowanym laboratorium lub pomiary na miejscu eksploatacji.

W przypadku ogrzewaczy (np. pieców kaflowych, kominków, „koz”) — czyli urządzeń, które nie zasilają systemu centralnego ogrzewania, lecz oddają ciepło bezpośrednio — trzeba wykazać sprawność co najmniej 80% lub udowodnić zgodność z ekoprojektem. Alternatywnie możliwe jest doposażenie urządzenia w system redukcji emisji, np. elektrofiltr, tak aby emisje odpowiadały standardom ekoprojektu. Dane o sprawności lub zgodności powinny znaleźć się w dokumentacji technicznej; przy ich braku konieczne są badania.

Wyłączenia i instalacje objęte innymi przepisami

Uchwały antysmogowe nie przewidują specjalnych zwolnień dla określonych branż — jednak z prawa wynika kilka istotnych wyłączeń:

  1. Instalacje wymagające pozwolenia na emisję lub pozwolenia zintegrowanego. Przepisy uchwał nie stosują się do urządzeń, dla których ustawowo wymagane jest pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo pozwolenie zintegrowane. W praktyce dotyczy to m.in. kotłów o dużej mocy (np. kotły na węgiel kamienny >5 MW, na koks lub biomasę >10 MW) oraz niektórych pieców procesowych o mocy powyżej 1 MW. Wątpliwości rozstrzyga organ ochrony środowiska (starosta, prezydent miasta, marszałek).
  2. Instalacje wymagające zgłoszenia. Przepisy uchwał nie obejmują również instalacji, których eksploatacja wymaga jedynie zgłoszenia — np. instalacje energetyczne o mocy od 1 MW czy inne instalacje od 0,5 MW; urządzenia do suszenia płodów rolnych o wydajności powyżej 30 Mg/h; instalacje gastronomiczne obsługujące powyżej 500 osób na dobę. Zgłoszenie powinno zawierać informacje o emisjach i metodach ich ograniczania; organ ochrony środowiska może w drodze decyzji określić dodatkowe warunki eksploatacji.
  3. Spalanie paliw poza instalacjami. Ograniczenia uchwał nie dotyczą czynności niezwiązanych z eksploatacją instalacji w rozumieniu prawa ochrony środowiska (np. niestacjonarne grille, ogniska czy spalanie paliwa w pojazdach). Należy jednak pamiętać, że inne przepisy (np. przeciwpożarowe czy dotyczące odpadów) mogą takie czynności zabraniać lub ograniczać.
  4. Wędzarnie. Wędzarnie nie są objęte uchwałami antysmogowymi — duże wędzarnie zwykle wymagają zgłoszenia lub pozwolenia, a małe wędzarnie nie są instalacjami spalającymi paliwa stałe w rozumieniu uchwały, gdyż służą produkcji dymu, a nie spalaniu paliw jako celu grzewczego.

W praktyce przy wszelkich wątpliwościach dotyczących zakresu obowiązków najlepiej kontaktować się z właściwym organem ochrony środowiska (starosta, prezydent miasta lub marszałek województwa), który może określić wymagania, decyzje administracyjne oraz warunki emisji dla konkretnej instalacji.