System kaucyjny ma na celu zwiększenie odzysku opakowań i ograniczenie porzucania odpadów. To rozwiązanie funkcjonuje od lat w wielu krajach europejskich i w Polsce zostało wdrożone z dniem 1 października 2025 r. Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zasady i praktyczne konsekwencje dla konsumentów, sklepów i środowiska.

Jakie opakowania obejmuje system?

W ramach polskiego systemu kaucje dotyczą:

  • butelek plastikowych do 3 litrów,
  • puszek metalowych do 1 litra,
  • szklanych butelek wielokrotnego użytku do 1,5 litra.

Uwaga: kaucja jest naliczana wyłącznie za opakowania oznaczone specjalną naklejką informacyjną — tylko one podlegają zwrotowi w automatach i punktach odbioru.

Jak jest naliczana i zwracana kaucja?

Kaucja nie jest wliczona w cenę wyświetlaną na półce — jest doliczana przy kasie i widoczna jako osobna pozycja na paragonie. Paragon nie jest jednak konieczny do otrzymania zwrotu. Aby odzyskać kaucję, opakowanie musi mieć nienaruszony znak kaucji i czytelny kod kreskowy — nie zgniataj ani nie uszkadzaj tak oznaczonych opakowań.

Organizacja systemu

Za funkcjonowanie systemu odpowiadają operatorzy, którzy koordynują współpracę między producentami a punktami sprzedaży i organizują zbiórkę opakowań objętych systemem. W sprzedaży nadal mogą znajdować się napoje w opakowaniach wyprodukowanych przed wprowadzeniem systemu — kaucja będzie naliczana i zwracana jedynie za egzemplarze z naklejką „kaucja”.

Dlaczego wprowadzono system?

  • Zmniejszenie ilości odpadów porzucanych w przestrzeni publicznej — w krajach z takimi rozwiązaniami wskaźniki zwrotu sięgają nawet 90%.
  • Lepsza jakość surowca do recyklingu — selektywnie zbierane butelki i puszki są czystsze i łatwiejsze do ponownego przetworzenia.
  • Realizacja wymogów Unii Europejskiej dotyczących poziomów zbiórki i recyklingu opakowań, w szczególności plastiku.

Na czym polega praktyka działania systemu?

  • Pobieranie kaucji przy zakupie: przy kasie doliczana jest kaucja za opakowania z naklejką; pojawia się ona na paragonie jako oddzielna pozycja.
  • Obowiązek sklepów: każdy sklep, który sprzedaje napoje w opakowaniach objętych systemem, musi pobierać kaucję — decyduje asortyment, nie rodzaj placówki.
  • Zwrotność wymagana dla opakowań z oznakowaniem: kaucja jest zwracana jedynie za opakowania z naklejką systemową; opakowania bez naklejki nie będą przyjmowane w ramach zwrotu kaucji.
  • Zwrot bez paragonu: do otrzymania zwrotu wystarczy dostarczyć opakowanie z zachowaną naklejką i kodem kreskowym.
  • Punkty zwrotu: sklepy o powierzchni powyżej 200 m² mają obowiązek prowadzić punkt zbiórki; mniejsze placówki mogą uczestniczyć dobrowolnie. W każdej gminie musi funkcjonować przynajmniej jeden stacjonarny punkt odbioru — niekoniecznie w sklepie.
  • Nie zgniataj opakowań przed oddaniem: aby kod kreskowy i znak kaucji były czytelne.

Jak przygotować opakowanie do zwrotu?

  • Opróżnij je — opakowanie powinno być puste.
  • Nie ma obowiązku mycia.
  • Pozostaw nakrętkę — jest częścią opakowania przeznaczonego do recyklingu.
  • Zadbaj, by naklejka z oznakowaniem i kod kreskowy były nienaruszone i czytelne.

Co zmieni się w praktyce?

Dla konsumentów

  • Możliwość odzyskania części wydanych środków poprzez zwrot oznakowanych opakowań.
  • Mniej opakowań trafi do domowych koszy na śmieci.
  • Potrzeba osobnego gromadzenia opakowań z kaucją, by oddać je w automacie lub punkcie zwrotu.
  • Możliwość skorzystania z punktów zwrotu podczas zakupów w sklepie.

Dla sklepów

  • Duże placówki muszą zapewnić miejsce do zbiórki i rozliczać się z operatorem systemu.
  • Konieczność wygospodarowania przestrzeni magazynowej na zebrane opakowania.

Dla środowiska

  • Mniejsze zanieczyszczenie terenów publicznych butelkami i puszkami.
  • Redukcja produkcji nowych tworzyw dzięki zwiększonemu recyklingowi.

Fakty i obawy

  • W innych krajach (np. Niemcy, Finlandia, Dania, Litwa) systemy kaucyjne osiągają odzysk na poziomie 85–95%.
  • Paragon nie jest konieczny — kluczowe jest zwrócenie opakowania zgodnego z systemem (całego i z czytnym kodem).
  • W miejscach z systemem kaucyjnym zauważalnie spada liczba porzuconych butelek i puszek — opakowanie ma wartość.
  • Nieoddana kaucja przechodzi na konto operatora i jest wykorzystywana do finansowania działania systemu.
  • System ułatwia realizację celów UE: np. wymogi dotyczące poziomów zbiórki PET (77% do 2025 r., 90% do 2029 r.).

Mity i wyjaśnienia

  • Małe sklepy będą zmuszone do przyjmowania opakowań? Nie — obowiązek dotyczy sklepów powyżej 200 m²; mniejsze punkty mogą, ale nie muszą dołączać do systemu.
  • Czy system zastąpi segregację odpadów? Nie — segregacja pozostaje obowiązująca, a system kaucyjny obejmuje tylko wybrane typy opakowań.
  • Czy mieszkańcy zapłacą mniej za wywóz odpadów? Nie ma gwarancji obniżenia opłat. W praktyce zmniejszenie ilości surowców trafiających do gminnych systemów może zmniejszyć wpływy i skomplikować finanse firm zajmujących się odpadami, co teoretycznie może przełożyć się na koszty dla mieszkańców.

Podsumowanie

Polski system kaucyjny to narzędzie mające zwiększyć odzysk opakowań i ograniczyć zaśmiecanie. Kaucja jest doliczana przy zakupie oznakowanych opakowań i zwracana po ich oddaniu w automacie lub punkcie zbiórki — bez konieczności posiadania paragonu. Wprowadzenie systemu wymaga przyzwyczajenia, ale z czasem ma stać się elementem codziennych nawyków związanych z gospodarowaniem odpadami.


Źródło: K-ROŚ / Stowarzyszenie Metropolia Krakowska / Ministerstwo Klimatu i Środowiska

Źródło: gminaskawina.pl