Poniżej opisujemy podjęte w mijającym roku kroki mające na celu złagodzenie skutków zamknięcia kopalni i wyłączenia pomp odwodniających. Działania realizowane były przez wójta, pracowników urzędu gminy oraz instytucje kompetentne w tej sprawie.
W związku z występowaniem zapadlisk w obszarach zabudowanych (m.in. park w Bolesławiu, ul. Parkowa, zabudowania przy dawnych mieszkaniach komunalnych, droga do cmentarza polskokatolickiego oraz fragmenty przy DK94) przeprowadzono współpracę z Zakładami Górniczo‑Hutniczymi „Bolesław” i Centrum Geozagrożeń PIG‑PIB. Na podstawie dostępnych materiałów historycznych i dokumentacji kopalnianej przygotowano mapę obszarów zagrożonych powstaniem deformacji nieciągłych, obejmującą także teren Szkoły Podstawowej w Bolesławiu.
Centrum Geozagrożeń PIG‑PIB zinwentaryzowało 97 miejsc, w których istnieje ryzyko powstania obniżeń terenu lub zapadlisk. Autorzy raportu zwracają uwagę, że pozycjonowanie na mapach historycznych może być obarczone błędem do 10–20 m. W terenach zurbanizowanych nie obserwuje się z reguły widocznych powierzchniowych symptomów zapadania, niemniej miejsca wymagające obserwacji zostały zidentyfikowane i skonsultowane z właścicielami działek.
Oznakowanie, monitoring i apel do mieszkańców
26 marca 2025 r. w terenie oznaczono miejsca potencjalnego zagrożenia w przestrzeni publicznej. Mieszkańcy zostali poproszeni o obserwowanie oznaczonych punktów i zgłaszanie wszelkich niepokojących zmian terenu, takich jak pęknięcia czy zaniżenia.
Na poziomie instytucjonalnym opublikowano „Raport o deformacjach terenu dla rejonu olkuskiego”, obejmujący gminy Olkusz, Bolesław, Bukowno i Klucze oraz mapy zapadlisk i słownik pojęć ułatwiający interpretację danych.
W zakresie likwidacji i zabezpieczania zapadlisk przeprowadzono szereg interwencji: zasypanie zapadliska w parku (wrzesień 2024 → prace od kwietnia 2025 r. nadzorowane przez ZGH „Bolesław”; teren pod monitoringiem PIG), zasypanie zapadliska w komórce lokatorskiej (grudzień 2024 → zasypane 8 stycznia; ponowna zasypka kamieniem dolomitowym po reaktywacji deformacji), oraz zabezpieczenie pustek pod cmentarzem (wiercenia i iniekcje tworzące kolumny wspierające strop pustek).
29 kwietnia 2025 r. rozpoczęto cementowanie i likwidację sześciu otworów badawczych na ul. Parkowej; zadanie sfinansowały Zakłady Górniczo‑Hutnicze „Bolesław” S.A., po uzgodnieniu projektu z władzami powiatowymi i gminnymi.
Uwaga: choć wraz z podnoszeniem się lustra wody zapadliska pojawiają się rzadziej, miejsca zagrożone są oznakowane i ogrodzone — prosimy o zachowanie ostrożności i przestrzeganie zakazu wstępu.
W miejscach dawnych odkrywkowych piaskowni (okolice stawów osadowych w Bolesławiu i Hutkach przy Sztolni Ponikowskiej) tworzą się zalewiska. Większość tych terenów należy do Lasów Państwowych i została zrekultywowana leśnie. Pomimo licznych wniosków o wycinkę drzew w obszarach zalewowych, prace usuwania drzew zostały ograniczone ze względu na szybkie podnoszenie się poziomu wody oraz ryzyko osuwisk i zapadlisk — tereny te są oznaczone i objęte zakazem wstępu.
Gmina podjęła działania planistyczne: Rada Gminy przyjęła uchwałę o przystąpieniu do opracowania planu ogólnego, w którym stabilizowane zalewiska mają być częściowo przeznaczone na cele turystyczno‑rekreacyjne po ustabilizowaniu poziomów wód i gruntów.
Zaniepokojenie budzi woda z zalewisk zbliżająca się do terenów zabudowanych, m.in. kościoła polskokatolickiego. Wójt prowadzi rozmowy ze specjalistami z zakresu górnictwa i hydrogeologii dotyczące możliwości interwencyjnego pompowania wód w celu obniżenia ich poziomu i ochrony zabudowań.
W związku z dynamicznymi zmianami hydrogeologicznymi, wójt zwrócił się do Głównego Geologa Kraju z prośbą o przygotowanie mniejszego, lokalnego modelu numerycznego dla zlewni dawnej eksploatacji Bolesławia — narzędzia mającego umożliwić przygotowanie konkretnych działań naprawczych i zapobiegawczych.
29 września 2025 r. w gminie odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Wojewody Małopolskiego, PIG‑PIB, ZGH „Bolesław” oraz władz gminy. Omówiono m.in. zalewisko za kościołem polskokatolickim, zalaną część drogi powiatowej (tzw. obwodnicę Bolesławia) oraz zalewiska powstające przy Sztolni Ponikowskiej. Jednym z postulatów była realizacja modelu numerycznego dla tego obszaru.
Wójt i służby gminne współpracują stale z oddziałami PIG‑PIB przy interwencyjnych badaniach terenów zurbanizowanych zagrożonych podmokłościami i podtopieniami oraz przy przekazywaniu rekomendacji ograniczających uciążliwości.
W listopadzie 2025 r. wójt spotkał się także z dyrektorem Okręgowego Urzędu Górniczego w Krakowie — rozmowy dotyczyły zabezpieczenia działek zurbanizowanych przed negatywnym wpływem wznoszącego się zwierciadła wody oraz możliwości interwencyjnego zrzutu wody z południowej części Bolesławia.
Wyłączenie pomp odwodnieniowych spowodowało odtworzenie się zwierciadła wód gruntowych, co z kolei doprowadziło do odnowienia cieków i powstania nowych źródeł. W wyniku długiego okresu pompowania dawniej zanikłe koryta rzek uległy zarośnięciu lub zasypaniu; ich oczyszczenie i pogłębienie jest konieczne, ale wymaga koordynacji z właścicielem wód — PGW Wody Polskie.
Na rzece Biała przeprowadzono prace utrzymaniowe we współpracy gminy z Wodami Polskimi: usunięto zatory, wykonano ręczne koszenie zdrewniałych porostów, wycięto drzewa do 15 cm średnicy (bez konieczności zezwoleń), odtworzono odcinkowo koryto i umocniono skarpy. Uzyskano także zgodę na rozbiórkę tam bobrowych, zagrażających spiętrzeniami i podtopieniom.
W uzgodnieniu z Wodami Polskimi zdecydowano o długotrwałym obniżeniu piętrzenia na stawach o 50 cm, by ograniczyć ryzyko podtopień z uwagi na odradzające się źródła i intensywny dopływ wód gruntowych.
4 marca 2025 r. gminny zakład wykonał tymczasowy „bajpas” na końcu ul. Głównej w Laskach, aby obniżyć lustro wody i ochronić zagospodarowane działki. Jest to rozwiązanie doraźne — docelowa przebudowa wadliwego przepustu wymaga porozumień z innymi podmiotami, projektu i pozwoleń.
Zakres działań obejmuje też Kanał Dąbrówka: ZGH „Bolesław” wyraziły zgodę na jego wykorzystanie w koncepcji płytkiej melioracji, a gmina pozyskała ofertę na dokumentację techniczną. W listopadzie wykonano prace utrzymaniowe na odcinku kanału, by umożliwić odpływ wód ze Sztolni Bolesławskiej i rowu przy drodze powiatowej.
ZGH „Bolesław” przeprowadziły prace przy Sztolni Ponikowskiej: oczyszczono 134 m zasypanego rowu, usunięto roślinność, uformowano skarpy, wzmocniono brzegi, ustawiono przepusty i wykonano zabezpieczenia przeciwerozyjne. Po wizji lokalnej ustalono dalszy zakres robót, m.in. umocnienia brzegów w Laskach, rozbiórkę zatorów i udrożnienie odcinków sztolni.
Wykonano dokumentację projektowo‑kosztorysową przebudowy kilku przepustów przecinających Sztolnię Ponikowską; radni województwa przyznali gminie 500 tys. zł na przebudowę przepustów w terenach podmokłych. W pierwszych dniach listopada ruszyły prace modernizacyjne przy dwóch przepustach w Hutkach, a opracowania projektu dla kolejnych przepustów (ul. Cicha w Kolonii i ul. Ponikowska w Bolesławiu) są w toku, z planowaną realizacją w 2026 r.
W związku z pojawianiem się wód w piwnicach na ul. Laskowskiej, we wrześniu 2025 r. wójt podjął decyzję o odkopaniu fragmentu Sztolni Bolesławskiej na działce gminnej. Prace natrafiły na relikty drewnianej obudowy, co spowodowało zgłoszenie do konserwatora zabytków i czasowe wstrzymanie robót do przeprowadzenia badań archeologicznych. Wójt zwrócił się także o oczyszczenie i przeprofilowanie przydrożnego rowu przy ul. Laskowskiej i ul. Bolesławskiej, co wykonano na początku listopada 2025 r.
Trwają negocjacje w sprawie interwencyjnego zrzutu wody z południowej części Bolesławia, który pozwoliłby obniżyć poziom wód i ograniczyć podtopienia zabudowań przy ulicach Laskowskiej, Wyzwolenia, Chmielnej i Browarnej.
Podsumowanie
Wszystkie opisane działania mają na celu ochronę mieszkańców, przywrócenie do bezpiecznego użytkowania terenów dotkniętych zapadliskami, podtopieniami i zalewiskami oraz zabezpieczenie infrastruktury gminnej. Skala i złożoność problemów po zamknięciu kopalni wymagają wsparcia merytorycznego, prawnego i finansowego ze strony instytucji centralnych. Dlatego wójt i rada gminy prowadzą stałą korespondencję z organami państwowymi. Na szczeblu centralnym powołano Międzyresortowy Zespół do spraw usuwania skutków i przeciwdziałania zagrożeniom związanym z zapadliskami i podtopieniami dla rejonu olkuskiego — dalsze etapy zabezpieczeń zależą w dużej mierze od wyników prac tego zespołu.
Źródło: gminaboleslaw.pl
