Na początku 2025 roku miasto wprowadziło „Standardy odpowiedzialnego budownictwa”, które mają przeciwdziałać praktykom określanym jako patodeweloperka. Dokument wskazuje niedopuszczalne rozwiązania: m.in. przekształcanie lokali usługowych na mieszkania, tworzenie mikrokawalerek maskowanych jako domy jednorodzinne, zabudowę terenów osuwiskowych oraz wielokrotne liczenie tej samej powierzchni biologicznie czynnej. Standardy precyzują, jakie inwestycje nie będą akceptowane przez urząd, a ich naruszanie może skutkować postępowaniami sądowymi. Stanowią też punkt odniesienia w rozmowach miasta z władzami centralnymi na temat zmian w prawie budowlanym.
Po ponad roku od wdrożenia standardów widać przełożenie zapisów na praktykę urzędową i realizacje inwestycji.
Zmiany w procedurach i pierwsze rezultaty
Stop patodeweloperce
Liczba wniosków o budowę obiektów typu condohotel czy aparthotel, które w praktyce miały służyć jako bloki z mikrokawalerkami, spadła. Urząd przestał też wydawać zaświadczenia o samodzielności lokali dla jednostek mieszkalnych w budynkach zrealizowanych jako obiekty hotelowe. Równolegle toczą się postępowania wobec lokali powstałych bez wymaganych pozwoleń administracyjnych lub o parametrach niezgodnych z normami.
W kilku przypadkach inwestorzy sami wycofali wnioski o warunki zabudowy, gdy stało się jasne, że projekty będą sprzeczne ze standardami — dotyczyło to m.in. dużych kompleksów planowanych w rejonie Płaszowa. Inne inwestycje musiały zostać przeprojektowane: zamiast symbolicznej zieleni pojawiły się realne nasadzenia drzew i zachowane tereny biologicznie czynne. Miasto kwestionowało także projekty przewidujące zabudowę na silnie nachylonych, zagrożonych osuwiskami działkach.
Skuteczna walka z samowolą budowlaną
Dużą rolę odgrywa Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Krakowie, który w ciągu ostatnich dwóch lat przeprowadził kilkadziesiąt rozbiórek i zabezpieczeń obiektów nielegalnych lub zagrażających bezpieczeństwu. Procedury obejmują pełen cykl działań — od kontroli, przez decyzje administracyjne, aż po egzekucję, w tym wykonanie zastępcze.
Szczególnie nagłośnione były przypadki samowoli budowlanych, które są obecnie rozbierane na koszt inwestorów, m.in. przy ulicach Reduta 24 oraz Centralna 73B. Równocześnie inspektorzy prowadzą liczne kontrole bieżących realizacji, także z wykorzystaniem dronów, co pozwala wykrywać nieprawidłowości już na etapie budowy.
Plany miejscowe i nowe narzędzia planistyczne
Miasto intensywnie przygotowuje kolejne miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, które precyzują zasady zabudowy i ograniczają samowolę inwestorów, zwłaszcza w zakresie intensywności zabudowy. W ciągu dwóch lat uchwalono 15 nowych planów miejscowych, co zwiększyło pokrycie miasta planami do 81,5 proc. — to ponad 800 hektarów objętych jasnymi regułami.
W przygotowaniu jest kolejnych 72 planów miejscowych oraz 17 Zintegrowanych Planów Inwestycyjnych (ZPI). ZPI to nowe narzędzie oparte na negocjacjach i dialogu, które ma prowadzić do rozwiązań akceptowalnych dla mieszkańców i inwestorów — do Rady Miasta trafiło 48 wniosków, z czego 20 uzyskało akceptację do dalszego procedowania.
Istotne są też plany interwencyjne, tworzone tam, gdzie potrzebna jest szybka reakcja władz. Przykłady to obszary Dąbska, Karmelicka – Park czy Paprociowy Las – Czyżyny, które mają chronić tereny zielone przed zabudową. Inne plany, jak te dla „Na Leszczu” czy rejonu ulicy Józefa, koncentrują się na ograniczeniu nadmiernej intensywności zabudowy. Osobną grupę stanowią plany dedykowane terenom osuwiskowym, mające zapobiegać niebezpiecznym inwestycjom.
Masterplany dla kluczowych obszarów
Nowym elementem polityki przestrzennej są masterplany dla ważnych części miasta. W ostatnich dwóch latach opracowano m.in. koncepcję dla Wesołej oraz wstępny masterplan dla Rybitw i Płaszowa. Dla Wesołej proces był wieloetapowy i objął konsultacje z mieszkańcami i ekspertami, czego efektem jest pomysł przekształcenia tej części miasta w zieloną dzielnicę kreatywną.
Masterplan dla Rybitw i Płaszowa pełni rolę punktu wyjścia do dalszych dyskusji z mieszkańcami, radnymi i przedsiębiorcami — pokazuje kierunek zmian, który trzeba dopracować w dialogu społeczno-urzędniczym.
Plan ogólny i strategia rozwoju
Równolegle toczą się intensywne prace nad planem ogólnym miasta, którego zadaniem jest podział Krakowa na strefy planistyczne i określenie standardów urbanistycznych dla każdej z nich. Plan ogólny, razem z opracowywaną strategią „Tu chcę żyć. Kraków 2030.2050”, ma sprecyzować zasady kształtowania zabudowy w dłuższej perspektywie.
Obecnie trwają końcowe opracowania projektu planu ogólnego, w tym konsultacje wewnętrzne oraz przygotowanie uzasadnienia i prognozy oddziaływania na środowisko. Projekt ma zostać przekazany do opiniowania i uzgodnień, a następnie poddany szerokim konsultacjom społecznym w II kwartale tego roku. Równocześnie przygotowywana jest aktualizacja uchwały krajobrazowej, by usunąć nieprecyzyjne i niepraktyczne zapisy utrudniające działanie przedsiębiorstw, uczelni czy organizacji pozarządowych.
Eksperci i jakość przestrzeni
Wzmocniono rolę ekspertów w procesie planowania — Miejska Komisja Architektoniczno-Urbanistyczna działa teraz w nowej formule z udziałem specjalistów z zakresu architektury, urbanistyki i ochrony środowiska oraz z nowym regulaminem. Komisja opiniuje kluczowe projekty i wspiera prezydenta w decyzjach.
Powstała także Krakowska Rada Architektury, a miasto ustanowiło Nagrodę Prezydenta Miasta Krakowa dla Architektury. Te rozwiązania mają promować dobre praktyki projektowe i podwyższać jakość przestrzeni publicznych — ulic, placów i terenów między budynkami.
— Dwa lata działań pokazują, że Kraków konsekwentnie zmienia podejście do zarządzania przestrzenią. Miasto stawia na jasne reguły, większą przejrzystość procesów inwestycyjnych oraz ochronę jakości życia mieszkańców. Choć jest to proces długofalowy, jego efekty są coraz bardziej widoczne — zarówno w nowych inwestycjach, jak i w porządkowaniu tych, które powstały z naruszeniem prawa — podkreśla prezydent Aleksander Miszalski.
Źródło: krakow.pl