W Małopolskim Centrum Nauki Cogiteon odbyło się Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Małopolski, którego przewodnią osią była rewitalizacja miast i gmin. Uczestnicy dyskutowali o rewitalizacji jako modelu rozwoju samorządów oraz zapoznali się z ofertą Małopolskich Regionalnych Grantów na Rewitalizację i programami prorodzinnymi realizowanymi przez samorząd województwa. W spotkaniu brał udział marszałek Łukasz Smółka.

Małopolskie samorządy lepiej i szybciej wykorzystują środki z budżetu województwa i funduszy europejskich, co świadczy o ich gotowości do realizacji trudnych zadań i reagowania na lokalne wyzwania. Cieszy fakt, że chętnych do korzystania z dostępnych instrumentów jest więcej niż środków — to dowód, że samorządy aktywnie korzystają z możliwości rozwoju.

Spotkanie podzielono na trzy części: wykład dr. Janusza Jeżaka z Instytutu Ekonomiki Przestrzeni poświęcony rewitalizacji jako narzędziu rozwoju lokalnego, prezentację Piotra Romańskiego z Departamentu Rozwoju Regionu Urzędu Marszałkowskiego o naborze wniosków w ramach projektu „Regiony Rewitalizacji Edycja 3.0” oraz wystąpienie Radosława Grochala z Departamentu Rodziny, opisujące dotychczasowe działania prorodzinne i plany na najbliższe lata.

Rewitalizacja jako zmiana modelu rozwoju gminy

Rewitalizacja przestała być tylko remontem przestrzeni — stała się instrumentem poprawy jakości życia. Każdy samorząd powinien określić, co zwiększa dobrostan mieszkańców, jakie czynniki go podkopują oraz które elementy lokalnego dziedzictwa warto zachować. Celem rewitalizacji jest podniesienie stanu obszarów zdegradowanych do poziomu gminy, a docelowo powyżej średniej, poprzez poprawę jakości środowiska miejskiego, wzmocnienie podstaw ekonomicznych mieszkańców i likwidowanie wykluczeń społecznych.

W perspektywie finansowej 2021–2027 Gminne Programy Rewitalizacji funkcjonują jako istotne narzędzie realizacji polityki rozwoju w ramach celu „Europa bliższa obywatelom”. Kluczowe jest uruchomienie lokalnych zasobów — mieszkańców, przedsiębiorstw, organizacji i liderów — oraz budowanie partnerstw między samorządem a społecznością. Rewitalizacja powinna prowadzić do koalicji samorządu, biznesu i organizacji społecznych oraz uwzględniać różne potrzeby użytkowników przestrzeni. Proces ten sprzyja też zmianom w sposobie zarządzania: od podejścia proceduralnego do projektowego, aktywizując lokalne „lokomotywy rozwoju”.


Małopolskie Regionalne Granty na Rewitalizację

W ramach pierwszej edycji Małopolskich Regionalnych Grantów na Rewitalizację samorząd może otrzymać do 50 000 zł na projekt społeczny, przy dofinansowaniu sięgającym 100% kosztów kwalifikowalnych. Granty są częścią projektu „Regiony Rewitalizacji 3.0” i mają wspierać wdrażanie Gminnych Programów Rewitalizacji. Nabór wniosków trwa do 18 marca 2026 r. Realizacja projektów musi odbyć się w 2026 roku i zakończyć się najpóźniej do 16 października.

Konkurs finansuje wyłącznie działania społeczne na obszarach rewitalizacji — nie przewiduje finansowania inwestycji infrastrukturalnych, remontów ani robót budowlanych. Warunkiem udziału jest posiadanie aktualnego Gminnego Programu Rewitalizacji; z jednej gminy można złożyć tylko jeden wniosek. Grant ma formę dotacji celowej, a środki wypłacane są w formie zaliczki. Realizacja projektu może rozpocząć się dopiero po podpisaniu umowy.

Wsparcie wyklucza projekty realizowane w 18 miastach objętych innymi mechanizmami w ramach programu regionalnego: Bochnia, Brzesko, Chrzanów, Dąbrowa Tarnowska, Gorlice, Limanowa, Miechów, Myślenice, Nowy Sącz, Nowy Targ, Olkusz, Oświęcim, Proszowice, Sucha Beskidzka, Tarnów, Wadowice, Wieliczka i Zakopane. W gminach miejsko-wiejskich środki można przeznaczyć jedynie na projekty realizowane w części wiejskiej gminy.

Ocena wniosków odbywa się w dwóch etapach — formalnym (z możliwością jednorazowego uzupełnienia braków) oraz merytorycznym; procedura nie przewiduje trybu odwoławczego. Po zatwierdzeniu listy rankingowej gmina ma maksymalnie 60 dni na podpisanie umowy. Dokumenty aplikacyjne trzeba przesłać drogą elektroniczną i opatrzyć kwalifikowanym podpisem elektronicznym. To pierwsza z dwóch planowanych edycji konkursu; druga, obejmująca granty zintegrowane (społeczno-inwestycyjne), ma być ogłoszona w IV kwartale 2026 r. z realizacją projektów w 2027 r.

Wsparcie rodzin — od niemowląt po seniorów

Samorząd województwa rozwija szeroki katalog programów dla rodzin: od wsparcia najmłodszych, przez pomoc młodym rodzicom, po opiekę nad seniorami. Rok 2026 został ogłoszony Rokiem Rodziny, w którym planowane są kolejne inicjatywy wzmacniające rodziny i poprawiające jakość życia w społecznościach lokalnych.

Rok Rodziny to szansa, by pokazać, że Małopolska stawia rodzinę w centrum działań. Inwestujemy w dzieci, rodziców i seniorów — każdy zasługuje na wsparcie i bezpieczne warunki życia. Wspieramy gminy w organizacji wydarzeń, doposażaniu miejsc publicznych i tworzeniu przestrzeni przyjaznych najmłodszym. Rozwój programów dla seniorów, takich jak Małopolski Tele-Anioł 2.0, to ważny element tych działań. Inwestując w rodziny, inwestujemy w przyszłość regionu — to realna poprawa jakości życia i wzmocnienie lokalnych społeczności.

W programie „Rodzina w Centrum” planowane są działania informacyjne i edukacyjne oraz aktywność podczas dużych wydarzeń regionalnych w okresie czerwiec–wrzesień 2026 r., skierowane zwłaszcza do młodych osób przy użyciu nowoczesnych kanałów komunikacji. Z kolei w ramach „Małopolskiego Dnia Dziecka” gminy mogą ubiegać się o dotacje do 20 000 zł (przy wkładzie własnym min. 10 000 zł) na organizację wydarzeń dla dzieci; nabór wniosków trwa do 4 marca, a imprezy zaplanowano między 20 maja a 30 czerwca.

Program „Małopolska Maluchom” będzie kontynuowany z budżetem 700 000 zł na 2026 r. Gminy mogą otrzymać do 25 000 zł na doposażenie przestrzeni publicznych w udogodnienia dla rodziców z małymi dziećmi (przewijaki, krzesełka do karmienia, ławki z funkcją przewijania itp.). Nowością jest możliwość dofinansowania foteli dla rodziców pełniących dyżury przy chorych dzieciach w szpitalach.

Na rzecz osób starszych i niesamodzielnych realizowany jest projekt „Małopolski Tele-Anioł 2.0” o wartości ponad 155 mln zł, z harmonogramem do 2029 r. Docelowo obejmie około 8 tys. mieszkańców: uczestnicy otrzymają opaski z przyciskiem SOS i całodobowy dostęp do Centrum Teleopieki. Ponadto 2,5 tys. osób ma otrzymać usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, a 1,7 tys. osób ma zostać przeszkolonych do ich świadczenia. Do projektu przystąpiło już 67 gmin.

Potrzeba wzmocnienia wsparcia dla rodzin w regionie jest widoczna w danych demograficznych: w 2024 r. w Małopolsce urodziło się 26,6 tys. dzieci, a współczynnik dzietności wyniósł 1,15 — nieco powyżej średniej krajowej (1,099), lecz nadal zdecydowanie poniżej poziomu zastępowalności pokoleń. Najwyższe wskaźniki odnotowano w powiecie myślenickim, limanowskim i wielickim, najniższe m.in. w Krakowie i Tarnowie, co podkreśla konieczność dalszych działań na rzecz tworzenia przyjaznych warunków życia.

Źródło: malopolska.pl