W krajobrazie Gorlic są budynki, które zmieniały funkcje i nazwy, lecz pozostały żywą częścią miasta. Do tej grupy należy budynek Ruskiej Bursy przy ulicy Sienkiewicza, znany mieszkańcom od ponad stu lat. Niedawno zakończono prace termomodernizacyjne prowadzone przez Stowarzyszenie „Ruska Bursa” w Gorlicach, właściciela obiektu.
Początki Bursy wiążą się z rozwojem miasta na początku XX wieku. Po otwarciu gimnazjum w 1906 roku Gorlice zaczęły przyciągać młodzież z regionu, co stworzyło potrzebę miejsc noclegowych. Ruska Bursa, otwarta w 1907 roku, powstała jako odpowiedź na te potrzeby i służyła przede wszystkim społeczności rusińskiej/łemkowskiej zamieszkującej tereny na południe od miasta. Była pierwszą tego typu placówką w mieście; później, w 1910 i 1912 roku, powstały inne bursy — polska oraz rusko-ukraińska.
Na siedzibę zakupiono dużą podmiejską willę z ogrodem przy ówczesnej ulicy Żmigrodzkiej. Wkrótce organizacja planowała rozbudowę budynku, a projektantem koncepcji był górniczy i miejski architekt Jan Wilczyński — przewidywano rozbudowaną bryłę i bogatszą dekorację elewacji, jednak w pełnym zakresie plany te nie zostały zrealizowane.
Losy Bursy na przestrzeni dziejów
Działalność placówki przerwała I wojna światowa — podczas bitwy gorlickiej w 1915 roku budynek został uszkodzony, ale szybko zaczął pełnić funkcję schronienia dla mieszkańców miasta, których domy uległy zniszczeniu.
Po II wojnie światowej, w wyniku nacjonalizacji i wysiedleń Łemków, Bursa została odebrana poprzednim właścicielom i przeznaczona na oddział zakaźny Szpitala Powszechnego w Gorlicach. Przez kilkadziesiąt lat obiekt służył zupełnie innym celom, a adaptacje szpitalne zmieniły układ wnętrz i częściowo zatarły pierwotny charakter budynku.
Po zmianach ustrojowych w 1989 roku Łemkowie rozpoczęli starania o zwrot Bursy — proces był długotrwały i zakończył się dopiero w 2009 roku. W tym czasie przeprowadzono też pierwsze większe remonty: wymieniono dach, stolarkę i instalacje, osuszono fundamenty i usunięto grzyb. Stowarzyszenie „Ruska Bursa” wznowiło działalność już w 1991 roku, a przez pewien czas dzierżawiło budynek na potrzeby swojej aktywności.
Dziś Ruska Bursa prowadzi działalność kulturalną i edukacyjną na rzecz zachowania i rozwoju kultury łemkowskiej. W siedzibie organizowane są spotkania, koncerty, wykłady i warsztaty; działa biblioteka, wydawnictwo oraz zespół muzyczny. Obiekt pełni także rolę ośrodka naukowo-badawczego z bogatym archiwum i pracownią cyfrową. W Bursie mieści się waś również redakcja radia LEM.fm (Gorlice 106,6 MHz), lokalnej rozgłośni nadającej muzykę etniczną i informacje z regionu.
Ostatnia termomodernizacja była znaczącym etapem w historii obiektu — poprawiła parametry techniczne budynku i przywróciła czytelność jego elewacji zgodnie z zamierzeniami sprzed wojny. Podczas prac podkreślono historyczny układ elewacji, odtworzono i wyeksponowano gzymsy oraz detale podziałów architektonicznych, uporządkowano strefę wejściową i wprowadzono spójne elementy małej architektury (balustrady, lampy) nawiązujące do galicyjskiego charakteru budynku. Roboty wykonała firma RT-BUD Tomasz Kuziak z Bartnego, a projekt architektoniczny przygotowała Iwona Iskra-Krynicka (NASZA Pracownia Projektowa w Gorlicach).
Modernizacja została zrealizowana w ramach zadania „Renowacja i modernizacja budynku Stowarzyszenia Ruska Bursa w Gorlicach — I etap prac” i dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w kwocie 350 000 zł, przy merytorycznym wsparciu miasta Gorlice.
Chociaż Bursa powstała jako internat dla młodzieży rusińskiej, nigdy nie była instytucją odizolowaną od miasta — na przestrzeni lat stała się funkcjonalnym i tożsamościowym elementem tkanki miejskiej Gorlic.
Źródło: Stowarzyszenie Ruska Bursa w Gorlicach
Źródło: gorlice.pl
