System kaucyjny ma na celu zwiększenie odzysku opakowań i ograniczenie ich obecności w środowisku. Rozwiązanie to funkcjonuje od lat w wielu krajach Europy i wykazuje wysoką skuteczność. W Polsce system zaczął działać 1 października 2025 r., więc warto zapoznać się z tym, jak wpłynie na codzienne zakupy i gospodarowanie odpadami.

W praktyce funkcjonowanie systemu opiera się na doliczaniu kaucji przy zakupie napojów w opakowaniach objętych programem oraz zwrocie tej kaucji po oddaniu pustego opakowania w automacie lub punkcie zbiórki.

Jakie opakowania są objęte systemem?

Do systemu w Polsce włączono następujące rodzaje opakowań:

  • plastikowe butelki do 3 litrów — kaucja 0,50 zł,
  • puszki metalowe do 1 litra — kaucja 0,50 zł,
  • szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra — kaucja 1,00 zł.

Uwaga: kaucja jest pobierana tylko za opakowania oznaczone specjalną naklejką informującą o naliczeniu kaucji. Tylko takie opakowania podlegają zwrotowi w automatach i punktach odbioru.

Kaucja nie jest wliczona w cenę widoczną na półce sklepowej — jest dopisywana przy kasie i na paragonie pojawia się jako osobna pozycja. Do zwrotu nie jest wymagany paragon; warunkiem otrzymania kaucji jest jednak nienaruszony znak kaucji i czytelny kod kreskowy na opakowaniu, dlatego nie należy go zgniatać ani uszkadzać.

Operatorzy systemu odpowiadają za koordynację między producentami a punktami sprzedaży oraz za organizację zbiórki opakowań objętych systemem.

Sprzedaż i oznakowanie

W sklepach nadal będą dostępne napoje zarówno w opakowaniach objętych systemem, jak i te wyprodukowane przed wdrożeniem (sprzedawane do wyczerpania zapasów). Kaucja zostanie naliczona wyłącznie przy zakupie opakowania z widoczną naklejką „kaucja”.


Najważniejsze zasady działania

  • Kaucja jest doliczana przy kasie za opakowania z oznakowaniem.
  • Każdy sklep sprzedający objęte napoje musi pobierać kaucję — to asortyment decyduje, nie rodzaj placówki.
  • Tylko opakowania z naklejką systemu podlegają zwrotowi.
  • Paragon nie jest konieczny do odzyskania kaucji — liczy się stan opakowania i czytelność kodu.
  • Sklepy o powierzchni powyżej 200 m² mają obowiązek prowadzenia punktu zbiórki; mniejsze placówki mogą, ale nie muszą przyjmować opakowań.
  • W każdej gminie musi być przynajmniej jeden stacjonarny punkt odbioru — punkty mogą funkcjonować także poza sklepami.

Przed oddaniem opakowania: opróżnij je, nie musisz go myć, zostaw nakrętkę, nie zgniataj opakowania i dbaj o czytelność naklejki oraz kodu kreskowego.

Jak oddać opakowanie i odebrać kaucję

Opakowanie z naklejką oddaje się w automacie lub w punkcie zwrotu (np. w sklepie). Po jego przyjęciu otrzymasz zwrot pobranej przy zakupie kaucji.

Co zmieni się w praktyce

Dla konsumentów system oznacza możliwość odzyskania pieniędzy za puste opakowania, mniejsze ilości odpadów w domowych koszach i konieczność gromadzenia opakowań z kaucją oddzielnie. Wygodnym rozwiązaniem będą automaty i punkty zwrotu dostępne przy zakupach.

Dla sklepów wprowadzenie systemu to obowiązek dla dużych placówek, potrzeba miejsca na magazynowanie zwróconych opakowań oraz rozliczenia z operatorem systemu. Dla środowiska oczekiwany efekt to mniej opakowań porzucanych w przestrzeni publicznej i zwiększony odzysk surowców.

Fakty i mity

  • Fakt: System działa skutecznie w innych krajach — odzysk na poziomie 85–95% odnotowano w m.in. Niemczech, Danii, Finlandii i na Litwie.
  • Fakt: Paragon nie jest potrzebny — liczy się zgodność opakowania z wymaganiami (naklejka, czytelny kod, brak uszkodzeń).
  • Mit: Wszystkie sklepy muszą przyjmować opakowania — obowiązek dotyczy sklepów powyżej 200 m²; mniejsze placówki mogą, ale nie muszą uczestniczyć.
  • Fakt: System ogranicza zaśmiecanie — opakowanie ma wartość, więc rzadziej trafia do kosza na ulicy czy do lasu, choć nie rozwiązuje problemu innych rodzajów dzikich wysypisk.
  • Mit: System zastępuje segregację odpadów — nie. Segregacja nadal obowiązuje, a system obejmuje jedynie część opakowań.
  • Fakt: Jeśli nie oddasz opakowania, tracisz kaucję — środki pozostaną w systemie i posłużą do jego finansowania.
  • Mit: System obniży opłaty za odbiór odpadów dla mieszkańców — przeciwnie, część analiz wskazuje na spadek przychodów gmin z surowców wtórnych, co może skutkować wyższymi opłatami za gospodarowanie odpadami.
  • Fakt: Kaucja pomaga osiągnąć unijne cele — UE zakłada m.in. zebranie 77% butelek PET w 2025 r. i 90% w 2029 r., co bez systemu kaucyjnego byłoby trudne.

Podsumowanie

Wprowadzenie systemu kaucyjnego to znacząca zmiana w polskim obiegu opakowań. Kaucja jest doliczana przy zakupie wyłącznie za oznaczone naklejką opakowania i można ją odzyskać po zwrocie pustego, nieuszkodzonego opakowania. Na początku wdrożenia będą potrzebne nowe nawyki — z czasem system ma stać się naturalnym elementem codziennych zakupów, przyczyniając się do lepszego odzysku surowców i mniejszego zanieczyszczenia środowiska.

Źródło: zielonki.pl