Azbest przez dekady uważany był za niemal idealny materiał budowlany — odporny na ogień, trwały i dobry izolator. Dziś wiadomo jednak, że pył z jego włókien jest silnie rakotwórczy i stanowi poważne zagrożenie dla płuc. W Polsce nadal zalega ponad 7 milionów ton wyrobów zawierających azbest, które trzeba usunąć.
Czym jest azbest?
Azbest to grupa naturalnych minerałów o włóknistej strukturze. Nazwa pochodzi z greki i oznacza „niezniszczalny”. Jego zalety — wysoka odporność na temperaturę (nawet do ok. 1500°C), duża wytrzymałość mechaniczna oraz dobre właściwości izolacyjne — sprawiły, że szeroko stosowano go w XX wieku. Z czasem odkryto jednak, że wdychanie mikroskopijnych włókien z azbestu prowadzi do ciężkich chorób nowotworowych.
Jak powstaje azbest?
Azbest jest surowcem naturalnym, powstającym w wyniku procesów geologicznych w skorupie ziemskiej. Tworzy się w skałach metamorficznych pod wpływem wysokiego ciśnienia i temperatury, w postaci włóknistych krzemianów. Ludzie jedynie wydobywali i przetwarzali ten surowiec na potrzeby przemysłu i budownictwa.
Najważniejsze informacje w skrócie
Gdzie był stosowany?
W XX wieku azbest znalazł szerokie zastosowanie, zwłaszcza w budownictwie i przemyśle. Najczęściej wykorzystywano go do:
- pokryć dachowych (eternit),
- płyt elewacyjnych i osłon balkonowych,
- rur kanalizacyjnych i wodociągowych,
- izolacji termicznej i przeciwpożarowej,
- okładzin hamulcowych i części sprzęgła.
Kiedy uznano, że azbest szkodzi?
Podejrzenia dotyczące szkodliwości pojawiły się już na początku XX wieku, jednak jednoznaczne potwierdzenie nastąpiło dopiero w jego drugiej połowie. Obecnie wiadomo, że włókna azbestu są tak drobne, że łatwo trafiają do dróg oddechowych, organizm nie potrafi ich usunąć, a choroby mogą ujawnić się po 10–40 latach.
Do najpoważniejszych schorzeń związanych z ekspozycją należą:
- pylica azbestowa (azbestoza),
- rak płuc,
- międzybłoniak opłucnej — agresywny nowotwór związany z ekspozycją na azbest.
Zakazy i produkcja
W Polsce od 1997 roku obowiązuje zakaz stosowania azbestu; produkcja wyrobów azbestowych zakończyła się w 1998 roku, a rok później wprowadzono zakaz handlu tym surowcem.
Ile azbestu jeszcze zalega i do kiedy trzeba go usunąć?
Według danych z Bazy Azbestowej Ministerstwa Rozwoju i Technologii, zinwentaryzowanych i nieusuniętych pozostaje ponad 7 milionów ton wyrobów zawierających azbest. Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032 przewiduje usunięcie wszystkich takich materiałów do 2032 roku, lecz dotychczasowe tempo prac jest niewystarczające. Raport NIK z 2022 roku sugeruje, że przy obecnym tempie usuwanie może zająć nawet kilkadziesiąt lat więcej.
Obowiązki właściciela i gminy
Jeśli na twojej posesji znajduje się materiał zawierający azbest (np. dach z eternitu), masz kilka obowiązków:
- zgłosić posiadanie wyrobów azbestowych w urzędzie gminy (jeżeli nie jesteś pewien, czy takie zgłoszenie już istnieje, sprawdź w urzędzie lub w systemach ewidencyjnych),
- regularnie kontrolować stan pokrycia i reagować na uszkodzenia,
- nie usuwać azbestu samodzielnie — to nie tylko niebezpieczne, ale i nielegalne,
- zlecić demontaż wyłącznie firmie posiadającej odpowiednie uprawnienia i doświadczenie.
Z kolei zadania gminy obejmują prowadzenie ewidencji, informowanie mieszkańców o zagrożeniach, organizowanie oraz współfinansowanie przedsięwzięć związanych z usuwaniem azbestu oraz kontrolę postępów prac.
Jak wygląda profesjonalne usuwanie azbestu?
Usuwanie musi być przeprowadzone przez wyspecjalizowaną firmę i przebiega etapami:
- zgłoszenie planowanych prac do właściwych instytucji (np. sanepid, nadzór budowlany),
- zabezpieczenie terenu i użycie specjalistycznych środków ochronnych,
- demontaż „na mokro” — aby ograniczyć pylenie włókien,
- szczelne opakowanie odpadów i oznakowanie jako odpady niebezpieczne,
- transport do wyznaczonych składowisk,
- bezpieczne składowanie i unieszkodliwienie — azbest nie może być ponownie użyty.
Podsumowanie
Azbest był kiedyś powszechnie stosowany ze względu na swoje właściwości, ale dziś jest uznawany za poważne zagrożenie dla zdrowia. Jego stosowanie jest zabronione, a Polska realizuje program usuwania wyrobów azbestowych do 2032 roku. Najważniejsze zasady to: nie usuwać azbestu samodzielnie, zgłosić obecność materiału do gminy oraz korzystać wyłącznie z usług profesjonalnych firm uprawnionych do demontażu i utylizacji.
Źródło: gminaskawina.pl