Czy algorytmy decydują za nas?

Jeszcze kilkanaście lat temu internet był miejscem, w którym sami aktywnie szukaliśmy informacji. Wpisywaliśmy hasła w wyszukiwarkę, przeglądaliśmy dziesiątki stron i sami decydowaliśmy, co przeczytać lub obejrzeć. Dziś coraz częściej wygląda to zupełnie inaczej. To nie my szukamy treści. To algorytmy wybierają je za nas. Każdego dnia korzystamy z mediów społecznościowych, platform streamingowych, sklepów internetowych czy wyszukiwarek. Wszystkie te usługi mają jeden wspólny element: algorytm, którego zadaniem jest przewidzenie, co najbardziej nas zainteresuje. Powstaje jednak pytanie: czy algorytmy jedynie pomagają nam podejmować decyzje, czy zaczynają robić to za nas?

Czym właściwie jest algorytm?

Algorytm to zestaw reguł i instrukcji pozwalających komputerowi rozwiązać określony problem. W internecie algorytmy analizują nasze zachowanie: co klikamy, jak długo oglądamy filmy, co kupujemy, z kim rozmawiamy i jakie treści pomijamy.

Na podstawie tych danych budują profil naszych zainteresowań. Im dłużej korzystamy z danej usługi, tym lepiej poznają nasze nawyki.

Dlaczego algorytmy są tak skuteczne?

Nie chodzi wyłącznie o sztuczną inteligencję. Kluczową rolę odgrywa ogromna ilość danych.

Jeżeli codziennie oglądasz filmy o grach komputerowych, czytasz artykuły technologiczne i śledzisz profile związane z AI, platforma bardzo szybko uzna, że właśnie tego chcesz więcej. W efekcie kolejne rekomendacje będą coraz bardziej trafne.

To wygodne. Nie musimy przekopywać się przez tysiące materiałów. Problem pojawia się wtedy, gdy przestajemy widzieć wszystko poza tym, co algorytm uzna za interesujące.

Bańka informacyjna

Jednym z największych skutków działania algorytmów jest powstawanie tzw. baniek informacyjnych.

Jeżeli oglądamy określone treści, platforma pokazuje ich jeszcze więcej. Z czasem możemy odnieść wrażenie, że cały świat myśli dokładnie tak samo jak my.

W rzeczywistości widzimy jedynie niewielki fragment internetu.

To może prowadzić do zamknięcia się na inne opinie, poglądy czy źródła informacji. Im dłużej pozostajemy w takiej bańce, tym trudniej dostrzec, że istnieją inne perspektywy.

Algorytm walczy o naszą uwagę

Platformy internetowe zarabiają głównie wtedy, gdy spędzamy na nich więcej czasu.

Dlatego algorytm nie wybiera treści, które są najważniejsze lub najbardziej wartościowe. Wybiera te, które z największym prawdopodobieństwem zatrzymają nas przed ekranem.

Najczęściej są to materiały wywołujące silne emocje:

• zaskoczenie,
• gniew,
• strach,
• śmiech,
• kontrowersje.

To właśnie dlatego tak wiele viralowych materiałów opiera się na emocjach, a nie na rzetelnych informacjach.

Zakupy, muzyka i filmy

Algorytmy nie działają wyłącznie w mediach społecznościowych.

Sklepy internetowe proponują produkty na podstawie wcześniejszych zakupów.

Platformy muzyczne podpowiadają nowe utwory.

Serwisy VOD sugerują filmy i seriale.

Mapy wybierają najlepszą trasę.

Nawet aplikacje randkowe wykorzystują algorytmy do dobierania potencjalnych partnerów.

W praktyce ogromna część codziennych decyzji jest dziś wspierana przez systemy rekomendacji.

Czy naprawdę sami wybieramy?

To jedno z najciekawszych pytań.

Technicznie rzecz biorąc, nadal możemy wybrać coś innego.

Jednak większość ludzi bardzo rzadko wychodzi poza pierwsze propozycje, które zobaczy.

Jeżeli platforma pokaże nam dziesięć filmów, istnieje duża szansa, że wybierzemy jeden z nich zamiast samodzielnie przeszukiwać bibliotekę liczącą setki tysięcy pozycji.

W ten sposób algorytm nie odbiera nam wolności wyboru. On ogranicza liczbę opcji, które w ogóle zauważamy.

Efekt wygody

Ludzki mózg lubi oszczędzać energię.

Jeżeli ktoś podpowiada nam najlepszą restaurację, film czy produkt, chętnie korzystamy z tej pomocy.

To naturalne.

Problem pojawia się wtedy, gdy przestajemy zadawać sobie pytanie, dlaczego właśnie to zostało nam pokazane.

Im wygodniejsze stają się rekomendacje, tym rzadziej szukamy czegoś na własną rękę.

Czy algorytmy mogą wpływać na nasze poglądy?

Tak, choć zwykle robią to pośrednio.

Jeżeli przez wiele miesięcy widzimy głównie określone informacje, nasz obraz świata zaczyna się zmieniać.

Nie dlatego, że ktoś nas zmusza do konkretnego myślenia.

Po prostu inne informacje przestają do nas docierać.

To właśnie dlatego eksperci od lat zwracają uwagę na znaczenie różnorodnych źródeł informacji oraz świadomego korzystania z internetu.

A co ze sztuczną inteligencją?

Rozwój AI jeszcze bardziej zwiększa rolę algorytmów.

Coraz częściej system nie tylko poleca treści, ale także sam je tworzy. Generuje opisy produktów, artykuły, reklamy, grafiki, muzykę czy odpowiedzi na pytania użytkowników.

W przyszłości algorytmy będą coraz lepiej przewidywać nasze potrzeby, zanim sami je uświadomimy.

Może to oznaczać jeszcze większą wygodę, ale również jeszcze większy wpływ technologii na nasze codzienne decyzje.

Jak nie oddać kontroli?

Nie chodzi o całkowitą rezygnację z algorytmów. Bez nich współczesny internet byłby znacznie mniej wygodny.

Warto jednak zachować kilka prostych nawyków:

• świadomie odwiedzać różne źródła informacji,
• od czasu do czasu wyszukać coś samodzielnie zamiast klikać pierwszą rekomendację,
• obserwować osoby prezentujące różne punkty widzenia,
• czytać dłuższe artykuły zamiast wyłącznie krótkich filmów,
• zastanawiać się, dlaczego dana treść została nam wyświetlona.

Kto wybiera, my czy algorytm?

Algorytmy nie przejęły jeszcze pełnej kontroli nad naszymi decyzjami. Nadal to człowiek naciska przycisk, dokonuje zakupu czy oddaje głos w wyborach. Nie można jednak ignorować faktu, że to właśnie algorytmy coraz częściej decydują, jakie możliwości w ogóle trafiają przed nasze oczy.