W ostatnich dniach w polskim internecie zrobiło się głośno o Kamilu Kovalenko, przedstawianym jako radny Płocka. Problem w tym, że taki radny nigdy nie istniał. Sama historia jest jednak znacznie ciekawsza, ponieważ do stworzenia fikcyjnej postaci wykorzystano wizerunek prawdziwego polskiego streamera znanego jako Mamm0n. W ten sposób powstała postać, która dla części odbiorców zaczęła funkcjonować jak „prawdziwy polityk”.
Jak powstał fikcyjny radny?
Kamil Kovalenko otrzymał własne konto w serwisie X, stylizowane na oficjalny profil samorządowca. Powstała również strona przypominająca Wikipedię, nazwana Mammonopedią. Publikowane materiały przedstawiały Kovalenkę jako osobę zaangażowaną w lokalną politykę i komentującą bieżące wydarzenia.
Problem pojawił się wtedy, gdy część odbiorców przestała traktować tę postać jako internetową fikcję. Kontrowersyjne wpisy zaczęły być udostępniane dalej, między innymi na facebookowych grupach politycznych. W pewnym momencie trudno było już na pierwszy rzut oka stwierdzić, gdzie kończy się satyra, a zaczyna próba przedstawienia zmyślonych informacji jako prawdziwych.
Jednym z przykładów był wpis dotyczący rzekomych parkingów przeznaczonych dla Ukraińców w Płocku. W rzeczywistości przedstawione miejsca były parkingami typu Kiss&Ride. Sam wpis miał jednak wyglądać jak wypowiedź prawdziwego radnego, przez co mógł zostać odebrany jako autentyczna informacja.
Prawdziwy Mamm0n, fikcyjny Kovalenko
W całej historii łatwo zgubić najważniejszy szczegół. Kamil Kovalenko jako radny jest postacią fikcyjną, ale człowiek, którego wizerunek wykorzystano, istnieje naprawdę.
Jest nim streamer Mamm0n. Jego prawdziwy wizerunek został wykorzystany do stworzenia postaci Kovalenki, a część grafik przedstawiających fikcyjnego radnego została wygenerowana przy użyciu sztucznej inteligencji. Oznacza to, że nie mamy tutaj do czynienia z całkowicie wygenerowaną przez AI osobą. Wykorzystano prawdziwego człowieka i zbudowano wokół jego wizerunku fikcyjną tożsamość oraz historię.
To właśnie ten element sprawia, że cała sytuacja jest dobrym przykładem współczesnej dezinformacji. Odbiorca może zobaczyć prawdziwą twarz, prawdziwie wyglądające zdjęcia i nazwisko, a następnie otrzymać całkowicie zmyśloną informację dotyczącą tej osoby.
TVP również miało problem z Kovalenką
Sprawa jest jeszcze bardziej absurdalna, ponieważ fikcyjny radny trafił również do materiału TVP Info. W sieci szybko zwrócono uwagę na sposób, w jaki przedstawiono tę historię. Problem polegał na tym, że w materiale miało pojawić się przedstawienie Kovalenki jako postaci wygenerowanej przez AI.
Takie określenie może wprowadzać w błąd. AI rzeczywiście wykorzystano przy tworzeniu części materiałów związanych z Kovalenką, ale sam wizerunek nie przedstawia nieistniejącej osoby. Należy rozdzielić prawdziwego Mamm0na od fikcyjnego radnego, którego zbudowano na jego wizerunku.
To istotne również z punktu widzenia walki z dezinformacją. Jeżeli media próbują wyjaśnić fałszywą historię, muszą bardzo dokładnie wskazać, które elementy są prawdziwe, a które zostały wymyślone. W przeciwnym razie można nieświadomie stworzyć kolejną, równie nieprecyzyjną wersję wydarzeń.
Tak jak w TVP, gdzie nazwano Mamm0na „wygenerowaną postacią”, a nie realnym człowiekiem.
Problem będzie tylko większy
Historia Kamila Kovalenki pokazuje, jak łatwo można stworzyć wiarygodnie wyglądającą postać publiczną. Wystarczy prawdziwy wizerunek, fikcyjna funkcja, odpowiednio przygotowany profil i kilka materiałów wyglądających jak prawdziwe informacje.
Najbardziej niepokojące jest jednak to, że do uwierzenia w taką historię nie potrzeba zaawansowanej technologii. Wystarczy, że odbiorca zobaczy informację, którą ktoś wcześniej udostępnił. W czasach coraz łatwiejszego tworzenia fałszywych treści granica między satyrą, fikcją a dezinformacją staje się wyjątkowo cienka.