Ustawa rządowa, powszechnie znana jako Konstytucja 3 maja, została przyjęta przez Sejm Czteroletni 3 maja 1791 roku. Była to pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie po Konstytucji Stanów Zjednoczonych.
Prace nad projektem trwały od końca 1790 roku i były efektem współdziałania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego ze środowiskiem patriotycznym skupiającym wielu posłów. W obozie tym znalazła się część dawnej antykrólewskiej opozycji magnackiej, kierownictwo sejmu (m.in. marszałek Stanisław Małachowski) oraz Hugo Kołłątaj. Głównymi autorami uchwały byli m.in. król, Ignacy Potocki, Scipione Piattoli i H. Kołłątaj; moment uchwalenia bywa opisywany jako dokonany w warunkach zbliżonych do zamachu stanu.
Najważniejsze rozwiązania
Ustawę z 3 maja uzupełniały dwie wcześniejsze regulacje z 1791 roku, uznane za część konstytucji: uchwała z 24 marca dotycząca reorganizacji sejmików oraz akt z 18 kwietnia regulujący prawa mieszczan i ustój miast. Konstytucja zachowała system stanowy, ale osłabiła pozycję magnaterii, np. usuwając tzw. szlachtę gołą ze sejmików i wprowadzając do prawa wyborczego element majątkowy obok urodzenia.
Mieszczanom przyznano możliwość nobilitacji (m.in. za nabycie ziemi lub zasługi dla państwa), a mieszkańcom miast królewskich — prawa osobiste i możliwość pełnienia urzędów. Potwierdzono także rolę państwa w regulacji spraw dotyczących Żydów. W odniesieniu do chłopów zmiany były ograniczone: utrzymano poddaństwo, przy czym obcokrajowcom przyznano wolność osobistą, a ogół ludności wiejskiej objęto deklarowaną „opieką prawa i rządu krajowego”.
Konstytucja zniosła podział na Koronę i Litwę, stawiając Sejm jako główny organ władzy z pełnią kompetencji ustawodawczych, prawem uchwalania budżetu i podatków oraz szeroką kontrolą nad rządem. Sejm miał składać się z 204 posłów wybieranych przez szlachtę posesjonatów na sejmikach oraz 24 plenipotentów miast z ograniczonym głosem doradczym. Ograniczono rolę senatu, zniesiono liberum veto i zakazano konfederacji.
Wprowadzono zasadę dziedziczenia tronu — przewidziano sukcesję w dynastii saskiej Wettinów — oraz osobistą odpowiedzialność monarchy. Wzmocniono rząd i administrację: król miał przewodniczyć Straży Praw, akty królewskie wymagały podpisu ministra, a ministrowie byli odpowiedzialni prawnie przed sądem sejmowym za naruszenia prawa oraz politycznie przed królem i sejmem. Pod zwierzchnictwem króla i Straży Praw funkcjonowały komisje wielkie (odpowiedniki ministerstw) — edukacji, policji, skarbu i wojsk — a w terenie władzę powierzono komisjom porządkowym o charakterze cywilno-wojskowym.
Konstytucja przewidywała również zmiany w sądownictwie szlacheckim i miejskim oraz była postrzegana przez jej twórców jako punkt wyjścia do dalszych przemian społecznych i gospodarczych.
W połowie 1792 roku uchwała została obalona w wyniku działania konfederacji targowickiej i klęski wojennej w konflikcie z Rosją.