Uwaga na upały — jak chronić zdrowie i bezpieczeństwo

W wysokich temperaturach rośnie ryzyko odwodnienia i przegrzania organizmu. Ekstremalny upał może prowadzić do udaru słonecznego lub cieplnego — stanów zagrażających zdrowiu, a nawet życiu.

Objawy przegrzania to m.in. silne zmęczenie, intensywne bóle i zawroty głowy, nudności, gorączka, dzwonienie w uszach, drgawki, niebezpieczny wzrost temperatury ciała oraz przyspieszone tętno i oddech.

Wysokie temperatury negatywnie wpływają też na układ nerwowy — mogą powodować ospałość, rozdrażnienie i obniżenie koncentracji, co ma znaczenie np. podczas prowadzenia pojazdów.

Jak zapobiegać skutkom upału

Jeżeli odczuwasz zawroty głowy, osłabienie, silne pragnienie lub ból głowy, zadzwoń pod numer alarmowy 112 i jeśli to możliwe przenieś się do chłodniejszego pomieszczenia.

Osoby przyjmujące leki powinny pozostać w kontakcie z lekarzem — niektóre preparaty wpływają na regulację temperatury i gospodarkę wodno‑elektrolitową.

Upały są szczególnie groźne dla seniorów, dzieci i zwierząt. Należy pamiętać, że zwierzęta stałocieplne regulują temperaturę inaczej niż ludzie (np. psy dyszą), więc pozostawienie ich w rozgrzanym samochodzie może zakończyć się śmiercią.

Praktyczne porady

• W ciągu dnia zasłoń okna i zamknij żaluzje po stronie nasłonecznionej; wietrzaj rano i wieczorem, gdy temperatura spada.
• Noś lekkie, przewiewne ubrania z naturalnych tkanin w jasnych kolorach.
• Unikaj gwałtownych zmian temperatury — po wyjściu z klimatyzowanego pomieszczenia nie wystawiaj się od razu na pełne słońce.
• Ograniczczas opalania — nie przebywaj na słońcu dłużej niż około 2 godziny dziennie i stosuj kremy z filtrem.
• Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego w najgorętszych godzinach — może to prowadzić do odwodnienia, skurczów mięśni, wyczerpania cieplnego lub udaru.
• Przed wejściem do wody po opalaniu opłucz twarz i klatkę piersiową wodą, a dopiero potem powoli zanurzaj się w wodzie.
• W czasie podróży samochodem rób częstsze przerwy i odpoczywaj w cieniu, by zachować koncentrację.

Nawadniaj się — pij dużo wody, najlepiej niegazowanej

W upalne dni wybieraj lekkie posiłki oparte na warzywach i owocach, bogate w witaminy i minerały. Unikaj ciężkich, smażonych i tłustych potraw. Alkohol zwiększa ryzyko odwodnienia — lepiej go unikać.

Wysokie temperatury sprzyjają namnażaniu bakterii, m.in. salmonelli — unikaj potraw z surowymi jajkami i często myj ręce.

Dzieci i zwierzęta

• Nie zostawiaj dzieci ani zwierząt w zaparkowanym samochodzie — w nagrzanym aucie temperatura może sięgnąć 50–60°C.
• Jeśli musisz wyjść z dzieckiem, ubierz je w przewiewne, jasne ubranie i daszek lub czapkę; zabezpiecz wózek parasolką nawet w cieniu.
• Podawaj dzieciom letnie (nie zimne) napoje — herbata ziołowa lub owocowa, woda mineralna, rozcieńczone soki; kąp je w letniej, nie zimnej wodzie.
• Zapewnij zwierzętom dostęp do wody i chłodnego, zacienionego miejsca.

Seniorzy

Osoby starsze w czasie upałów powinny ograniczyć wychodzenie z domu; jeśli wyjście jest konieczne — zakładać nakrycie głowy. Seniorzy przyjmujący wiele leków muszą bacznie obserwować swoje samopoczucie, ponieważ odwodnienie może zwiększać stężenie leków w organizmie.

Ochrona przeciwsłoneczna

Stosuj kremy z filtrem SPF, pamiętając, że nie dają one całkowitej ochrony, lecz zmniejszają ryzyko poparzeń. Nakładaj kosmetyk przed wyjściem na słońce i ponawiaj aplikację po pływaniu, spoceniu się lub wycieraniu ręcznikiem. Orientacyjna ilość dla dorosłego to około 6 łyżeczek na całe ciało.

Skala ochrony: SPF 2–6 (słaby), 9–12 (średni), 15–25 (wysoki), 30–50 (bardzo wysoki), >50 (ultra wysoki).

Fakty

Upał definiuje się jako temperaturę powietrza przy powierzchni ziemi powyżej 30°C. Najwyższe temperatury w ciągu dnia występują zwykle między 15:00 a 18:00, natomiast największe promieniowanie UV notuje się około godziny 12:00–13:00.

Rekomendacje na wypadek fali upałów

Fale upałów to poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego — prowadzą do odwodnienia, udarów, pogorszenia stanu przewlekle chorych, większego ryzyka pożarów oraz przeciążenia infrastruktury. Zaleca się podjęcie następujących działań:

• Dzieci i młodzież: organizować wydarzenia w godzinach rannych, skracać czas przebywania na otwartej przestrzeni, korzystać z sal klimatyzowanych lub cienia, zapewniać stały dostęp do wody i opiekę medyczną oraz informować o niebezpieczeństwach związanych z zostawianiem dzieci w samochodach.
• Osoby wrażliwe: zwrócić szczególną uwagę na seniorów, osoby samotne, przewlekle chore, bezdomne i niepełnosprawne; monitorować ich sytuację i angażować organizacje pomocowe; zapewnić dostęp do wody i chłodnych pomieszczeń.
• Zwierzęta: informować o zagrożeniach związanych z pozostawianiem zwierząt w zamkniętych pojazdach; zapewniać wodę i zacienione miejsca dla zwierzaków domowych i wolno żyjących.
• Miejsca schronienia: tworzyć i udostępniać „miejsca chłodu” w budynkach użyteczności publicznej, uruchamiać kurtyny wodne lub dysze mgłowe w zatłoczonych miejscach oraz punkty z dostępem do wody pitnej; informować mieszkańców o ich lokalizacji.
• Infrastruktura: kontrolować stan sieci energetycznej i instalacji, racjonalizować zużycie energii, dbać o sprawność klimatyzacji w transporcie publicznym, oszczędzać wodę w okresach wzmożonego zapotrzebowania, podlewać zieleń rano lub nocą i monitorować instalacje fotowoltaiczne oraz jakość wody.
• Imprezy masowe: zapewnić dostęp do wody, cienia i zabezpieczenia medycznego; ograniczać sprzedaż i spożycie alkoholu; rozważyć przesunięcie lub odwołanie wydarzeń przy ekstremalnych temperaturach.
• Pracownicy: stosować środki ochrony pracowników narażonych na wysokie temperatury: pomiary temperatury, skrócenie czasu pracy, rotacja, przerwy i dostęp do napojów; dostosować organizację pracy do warunków pogodowych i stosować wytyczne BHP.
• Rekreacja i kąpieliska: zwiększyć nadzór nad niestrzeżonymi akwenami, zwiększyć liczbę ratowników oraz prowadzić intensywne akcje informacyjne o bezpiecznym korzystaniu z wód.
• Ochrona przeciwpożarowa: nasilić monitoring zagrożeń pożarowych, wprowadzić ograniczenia wstępu do lasów w razie wysokiego ryzyka oraz prowadzić kampanie edukacyjne o zakazie używania otwartego ognia.
• Informowanie mieszkańców: regularnie przekazywać ostrzeżenia meteorologiczne i zalecenia, korzystając z różnych kanałów komunikacji; informować o punktach chłodu, dostępnych źródłach wody i formach pomocy dla osób potrzebujących.

Przestrzeganie tych zasad zmniejszy ryzyko zdrowotnych i społecznych skutków fali upałów.