Wraz ze wzrostem temperatur rośnie ryzyko odwodnienia i przegrzania organizmu. Długotrwała ekspozycja na upał może doprowadzić do udaru słonecznego lub cieplnego, stanów zagrażających zdrowiu, a nawet życiu.
Do najczęstszych objawów należą: ogólne osłabienie, intensywne bóle i zawroty głowy, nudności, podwyższona temperatura, szumy uszne, drgawki oraz przyspieszone tętno i oddech. W skrajnych przypadkach temperatura ciała może wzrosnąć do poziomu zagrażającego życiu.
Wysokie temperatury oddziałują także na układ nerwowy — mogą wywoływać senność, rozdrażnienie i pogorszenie koncentracji, co ma znaczenie np. podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn.
Jeśli pojawią się zawroty głowy, osłabienie, lęk, bardzo silne pragnienie lub silny ból głowy, należy niezwłocznie wezwać pomoc pod numer 112 i, jeżeli to możliwe, przenieść się do chłodniejszego miejsca.
Postępowanie w razie objawów
Osoby przyjmujące leki powinny pozostawać w kontakcie z lekarzem, aby ustalić, czy stosowane preparaty wpływają na termoregulację lub gospodarkę wodno-elektrolitową. W razie pogorszenia stanu zdrowia konieczna jest szybka reakcja.
Upały są szczególnie niebezpieczne dla osób starszych i małych dzieci. Trzeba też pamiętać o zwierzętach domowych — nie mają one takich mechanizmów chłodzenia jak ludzie (np. gruczoły potowe), dlatego psy regulują temperaturę głównie przez dyszenie. Pozostawienie zwierzęcia w nagrzanym samochodzie może skończyć się śmiercią.
Jak ograniczyć skutki upału
W ciągu dnia ogranicz napływ gorącego powietrza do wnętrz — zamykaj okna i rolety od strony nasłonecznionej. Wietrz mieszkanie i otwieraj okna dopiero nocą, gdy temperatura spada, o ile pozwalają na to warunki bezpieczeństwa.
Noś lekkie, przewiewne ubrania z naturalnych tkanin w jasnych kolorach, co ułatwia odprowadzanie ciepła. Unikaj gwałtownych zmian temperatury — po przebywaniu w klimatyzowanym pomieszczeniu nie wychodź natychmiast na skrajny upał, bo może to wywołać szok termiczny, szczególnie u dzieci i seniorów.
Ogranicz opalanie — długie przebywanie na słońcu zwiększa ryzyko przegrzania i poparzeń. Pobyt na bezpośrednim słońcu warto skrócić do maksymalnie około dwóch godzin i stosować preparaty ochronne przeciwsłoneczne.
Unikaj intensywnego wysiłku fizycznego w najgorętszych godzinach dnia. Aktywność taka jak bieganie może prowadzić do odwodnienia, skurczów mięśni, utraty elektrolitów, przegrzania organizmu lub udaru cieplnego.
Będąc nad wodą, nie wskakuj gwałtownie do chłodnej wody po długim opalaniu — najpierw oblej twarz i górną część ciała wodą, a dopiero potem stopniowo zanurzaj się, by uniknąć szoku termicznego.
W czasie podróży samochodem częściej rób przerwy, odpoczywaj w cieniu i pij płyny, aby zmniejszyć negatywny wpływ upału na koncentrację i samopoczucie.
Nawadnianie i dieta
Pij dużo płynów, najlepiej niegazowanej wody. W upalne dni sięgaj po lekkie posiłki oparte na warzywach i owocach, które dostarczą witamin i minerałów. Unikaj ciężkostrawnych, tłustych i wysokokalorycznych dań, które dodatkowo obciążają organizm.
Wysokie temperatury sprzyjają rozwojowi bakterii, dlatego należy unikać potraw zawierających surowe jajka i dbać o higienę rąk. Alkohol zdecydowanie odradzany — przyspiesza odwodnienie.
Dzieci
Nie zostawiaj nigdy dzieci ani zwierząt w zaparkowanym samochodzie — w nagrzanym aucie temperatura może sięgnąć 50–60°C. O ile to możliwe, ogranicz wystawianie małych dzieci na słońce; gdy trzeba wyjść, ubierz je w lekkie, przewiewne, jasne ubrania i zabezpiecz głowę czapką z daszkiem.
Stosuj dodatkową ochronę wózka (np. parasolkę), nawet gdy stoi w cieniu. Podawaj dzieciom letnie, nie zimne napoje — ziołowe lub owocowe herbatki, wodę mineralną lub rozcieńczone soki. Kąpiel powinna być w wodzie letniej, nie lodowatej.
Seniorzy
Osoby starsze powinny ograniczyć wychodzenie z domu w upały; gdy wyjście jest nieuniknione, obowiązkowe jest nakrycie głowy. Przyjmowane leki i odwodnienie mogą prowadzić do niebezpiecznego wzrostu stężenia substancji w organizmie, dlatego seniorzy powinni uważnie monitorować samopoczucie i stosować się do zaleceń medycznych.
Ochrona przeciwsłoneczna
Używaj kremów z filtrem SPF, pamiętając, że nie eliminują one ryzyka poparzeń — jedynie je zmniejszają. Kategorie ochrony orientacyjnie wyglądają następująco: SPF 2–6 (niski), SPF 9–12 (średni), SPF 15–25 (wysoki), SPF 30–50 (bardzo wysoki), SPF powyżej 50 (ultra wysoki).
Kremy nakładaj przed wyjściem na słońce i powtarzaj aplikację po intensywnym poceniu się, kąpieli czy wycieraniu skóry. Dla dorosłej osoby przyjmuje się orientacyjnie około 6 łyżeczek kosmetyku na całe ciało.
Co warto pamiętać na koniec
Uważa się, że upał występuje, gdy temperatura powietrza przy powierzchni ziemi przekracza 30°C. Najwyższe wartości w ciągu dnia pojawiają się zwykle między 15:00 a 18:00, natomiast największe natężenie promieniowania UV notuje się około godz. 12:00–13:00.